Miñas donas e meus señores, fin

Foron moitas as persoas que ao longo destes días escribiron sobre Bovary. Agradezo a atención que prestaron ao meu texto e agradezo o seu criterio. Intentarei aprender do que elas e eles escriben sobre a miña novela… pero seguirei pensando dende os meus modos de entender a literatura e non dende as leccións que poida recibir, a pesar da maior ou menor estima que profese por tales ditados.

Foron demasiados anos con esta novela, foron demasiadas horas e insomnios. Quería escribir unha novela que quedase no corazón dos lectores e que aportase algo á literatura galega, non sei se o conseguín. Para nós está o intentar… o resto non é asunto noso, escribiu Eliot.

Hai cousas das que leo/escoito que me doen, especialmente cando proveñen de persoas polas que un sente afecto. Pero a literatura doe ás veces, non pensen que todo é diversión. A literatura, a miña literatura cando a escribo, sinto que en ocasións rabuña. Que a estas alturas do partido alguén poida dicir que na miña Bovary ”menosprezo” o galego (Eyré dixo) paréceme simplemente inmoral. Que Teresa Moure (e isto é a primeira vez que o publico) sinalase na lectura da tese doutoral de Olivia Pena que a miña sintaxe é “española” produce abraio, por vir de quen vén e pola altura intelectual que lle supoño. O problema non é que a miña sintaxe sexa española, que pode ser. O problema é que tal característica non invalida a calidade da mesma, como non invalida a calidade da prosa inglesa de Nabokov o seu inglés heterodoxo (por non poñer outros exemplos de autores “contaminados”). Podo consentir calquera tipo de crítica sobre a miña novela última ou sobre a miña obra. Calquera, reitero, realizada dende a literatura. As críticas que veñen dende o ideoloxismo doutrinario non figuran no caderno do meu adentro. Que Eyré me aconselle sobre a miña “praxe diaria” resulta ferinte. ¿Acaso é consentida a miña rebeldía política contra o PP ou o PSOE e, non obstante, non se consente a miña rebeldía contra a ortodoxia do nacionalismo? ¿Ou o que fere ao crítico é que escriba unha columna en castelán en La Voz de Galicia ? ¿Repararon vostedes que son o único (repito, único) escritor galego que escribe nese mesmo xornal dúas columnas no noso idioma por semana? Dúas columnas en galego nun diario que len 600.000 persoas cada día e millóns e millóns de persoas en todo o mundo vía internet. ¿Coñece o nacionalismo ortodoxo outro escritor, un só escritor, que o faga? A miña praxe, como ven, talvez sexa máis eficaz e útil que outras, moi dadas aos moralismos e escasamente preocupadas polo verdadeiro sentir da sociedade.

Falemos de literatura cando, onde, e como queiran os que teñan puntos diverxentes cos meus sobre literatura. Pero xogar á pureza neste mundo tan impuro paréceme, simplemente, indigno.

Falemos de literatura?

Para que?

Neste país seguen a importar as etiquetas moito máis que as certezas literarias, discusións, debates, puntos de vista. Somos un país que ETIQUETA aos seus escritores. Etiqueta tras etiqueta, repetidamente. Cunqueiro, Risco, Blanco Amor, Castelao… por non citar aos galegos que escribiron en español… Valle, Cela, Torrente… etiquetados.

Xogar á pureza neste mundo tan impuro paréceme, reitero, indigno. Xulgar o aprezo que “os outros” senten polo idioma, resulta ousado e inxusto. Nunca nada me feriu máis que esta frase que asina Eyré no seu blog referíndose aos modos lingüísticos da miña Bovary: “Esta actitude lingüística ben pode tildarse de menosprezo“. Que agora veña expresar como “deriva” o meu proxecto literario é unha “puñalada trapera” (y lo escribo en español) que eu, sinceramente, esperaba (porque o problema, ben o saben os lectores deste blog, non é a miña literatura). Eu escribo dende a absoluta entrega á arte literaria. Como quero. En liberdade. Non canto nunca cara outro sol que non sexa o da miña conciencia. E as bandeiras, seino por experiencia, é mellor levalas no corazón, que é ese lugar onde gardamos as cousas que realmente pagan a pena: o amor, a amizade, os afectos. Onde perdura a calor da estima máis que a frialdade do partido e do dogma e da doutrina (sei moi ben do que falo: “Yo estuve allí”, como Pedro Páramo en Comala). 

Grazas por tantas horas dedicadas á miña literatura. Imaxino que a estas alturas do partido son un lastre para algúns, Eyré entre eles… pero hai modos de matarme que me causarían menos dano. Perdóenme, pois, a dor que sinto. Un abrazo.

Este blog rematou o seu andar.

Dixen.

Paréntese

Cecais agora, en plena resaca Steiner, habería que preguntarse tamén cal é o papel REAL da literatura galega no mundo. Exportamos IBBY e relatos en torno á Guerra Civil (incluso importamos IBBY dedicando un dos edificios da Cidade da Cultura a tal mester). Carecemos de presenza, eficaz e promovida dende o Goberno, en universidades de todo o mundo. Abondan as traduccións ao galego pero o camiño inverso é escasísimo. Funcionamos (algúns funcionan) cun discurso en Madrid e outro discurso en Galicia. Somos aínda presos da militancia político/literaria de mínimo espectro, e reduccionista. Pensamos que as incorporacións lingüísticas ao noso “corpus” literario contamínannos en lugar de enriquecernos (qué pensaríamos se algún crítico español sinalase con desprezo a “contaminación” galega da excelente novela celiana “Madera de Boj”, ou do Orestes de Cunqueiro, de “La puerta de paja”, “La catedral y el niño”…). Pensamos en clave local en lugar de pensar en clave universal (haberá que repasar a Otero Pedrayo… INFLUÍDO POLA LITERATURA FRANCESA MÁIS QUE POLA GALEGA). Pasamos o día observando o noso embigo, lacerándonos, en lugar de procurar un camiño a seguir común e que conserve a riqueza das individualidades (e o talento… que hai dabondo en Galicia, digo e dixen e direi mil veces). Pensamos que o adversario, ou o inimigo, está no propia casa (e non, e non). Separamos en lugar de unir. Vingámonos, en lugar de argumentar os contrarios. Facemos da ferida un modo de vivir. E pensamos que somos o centro do mundo cando en realidade nunca quixemos ser o centro de nada, senón a periferia, o arrabaldo, o lugar de ningures que Steiner non coñece. Arredor de si, arredor de si…

 

E falando de Steiner, coñecen en realidade o pensamento de Steiner? É elitista, aristocrático, xerárquico. Sempre o foi. Para el o acceso á alta cultura non é un dereito universal e poden acceder a ela determinadas elites. Para el a democratización da educación é un agravio… estas cousas leva anos repetíndoas. Eu leo a Steiner, aprendo de Steiner… e detesto moitos dos pensamentos de Steiner. Pero se alguén considera que un galego dunha aldea de Verín, fillo de labrego, ten as mesmas oportunidades de chegar á “alta cultura” que un fillo de notario de Barcelona está ben confundido.

“Gramáticas da creación”, “Errata”, “No castelo de Barbazul”, “Despois de Babel”… son afirmacións dese elitismo. O seu último libro, en Siruela, “Los libros que nunca he escrito” é un chanzo máis no seu camiño. Steiner non cre na democratización cultural (nin tampouco política). Steiner detesta a educación obrigatoria. E con argumentos, discutibles na miña opinión, vai trenzando o seu pensamento, reitero, ELITISTA. Dende o seu elitismo opina o que todos sabemos e calamos: Cataluña existe, LITERARIAMENTE no mundo, e Galicia non existe. E esa é a realidade. Se eu fose quen gobernase na administración cultural galega sentiríame mal. Pero como son simplemente un escritor que só pode escribir libros síntome, créanme, moito peor. Porque aquí sobra talento. Permítanme dicilo unha vez máis. Pero nunca, ninguén (dende un pensamento “común” e que vele sen concesións polos intereses de Galicia e non polos intereses do partido ou facción) foi quen de defender a nosa posición no mundo. E agora, xa saben, sigamos tirando as pedras á cabeza de NÓS.

 

Para finalizar, e por se alguén non o soubese, a entrevista a Steiner foi publicada polo diario EL PAÍS sen que o entrevistador comentase da nosa lírica medieval, Rosalía, Cunqueiro, Dieste… pregúntome se o entrevistador calaría tamén se Steiner falase da non existencia de literatos canarios. País. El.

 

Desculpen as parénteses varias deste comentario. Pero ás veces sinto que Galicia é, tamén, unha interminable paréntese (oracións con sentido independente; cada unha polo seu lado; cada unha siginificando distinto: un paso adiante e outro atrás… Nós).

Sesión continua

Curiosa experiencia internética. Un pasa días sen escribir e o blog segue rexistrando centos de visitas diarias. Mil e moitos centos de internautas “presenciaron” o anterior post. ¿Por inclinación mórbida talvez? Un iniciou este blog para falar de literatura, desta novela concretamente: <A vida nova de Madame Bovary>, editorial Galaxia. Poden vostedes lela tamén en bibliotecas, nas moitas bibliotecas que posuímos no país e que por desgraza son menos usadas que os cibercafés y tal y tal. Novela galega, escrita en galego, digo para os que poidan intuír infidelidade aos principios amatorios que deben repousar no corazón de Nós (eu escribo Nós con maiúsculas, ás veces).

Blog literario, pois. Pero acabouse falando ata de piragüismo. Actuaron varios extras, algúns onanistas que a falta doutros estímulos viron na miña probada vehemencia literaria argumentos de peso: son un tipo moi premiado que non mereceu ningún destes premios (a dicir de exéxetas que nunca argumentaron tal aserto), valoro e sinto orgullo do medio de comunicación no que escribo (La Voz de Galicia) e digo que ninguén defende máis e mellor os intereses do meu país, teño rifado con Rivas e De Toro (vacas sagradas) e con algún  escritorzuelo de menor rango xerárquico ao que lle dedico en mínima proporción (comparado coas inxurias que na miña contra teñen proferido) certos exactos calificativos. Non consinto que denominen como “delirio romanticón” unha novela que tardei cinco anos en escribir (iso non garantiza nada; Blanco Amor escribiu unha obra mestra en tres semanas e hai escritores que tardan anos en publicar/perpetrar auténticos “desartes” aliterarios). Incluso soportei estoicamente a anónimos que enturpan en palabras seudoteóricas a súa desinformación e aculturación deprimente vislumbrando o odio cerval que por min senten.

Pero aquí sigo.

Se lles parece, falen da novela. E si. Si estou de acordo co fondo da crítica de Pawley: a última película de Cuerda non me agradou. E punto. Non me agradou. Pero non deixo de valorala. Cada vez valoro máis o esforzo de calquera que deixa vida e talento e entrega na consagración da súa arte. Sorpréndeme que Pawley critique o maniqueísmo do filme e non critique o maniqueísmo da última obra de Rivas, antes de publicar -a falta de cousa mellor- esa colectánea articulista na que inclúe o seu afamado “O escritor que foi cazar leóns a Escocia” (o escritor era eu, por se algún de vostedes non o sabía). Un esperaba que o escritor que nunca foi cazar leóns a Escocia tivese máis altura da amosada con este xesto. Non a ten, certamente. Ben que o sinto.

Polo demais, miñas donas e meus señores, a función debe continuar… Aínda que sexa por pouco tempo.

¿Que vale a arte?

Non resisto a tentación. Roubo un comentario e doulle a categoría de título á parte. Día 23 de agosto. Sábado sen gloria.

<E ben, un escribe a súa obra, que é o que debe facer. Eu remítome á miña obra e outros remiten ás miñas opinións. A miña obra pode gustar ou non gustar. A Martin Pawley non lle gusta, non pasa nada. Argumenta tamén na súa crítica literaria que defendo a La Voz. Si, defendo a La Voz con toda a miña alma; ¿e que pasa? ¿Acaso eu son menos galego por defender a La Voz de Galicia (que traballa en Galicia e para Galicia) e outros son máis galegos ca min por defender a El País (que traballa en “Madrid” e para “Madrid”?) Que ironía. A defensa que Pawley fai de Rivas no seu pretérito parte de matices afectivos, o que deosta de min é ideolóxico ou ideomático. Na súa crítica, moi respectable, non existe unha soa consideración literaria. ¿Resulta adecuada a estruturación de Bovary? ¿Está ben tratado o tempo e o espazo novelesco ¿Aporta algunha novidade? ¿Os personaxes? ¿Os referentes e influencias? ¿A atmósfera, ton, melodía prosal, orixinalidades…? Pawley, sexa quen sexa este muchachote grispálido, ama a Rivas e pensa que Caneiro escribiu un “delirio romanticón” que algúns considerarán obra mestra. ¿Por que é un delirio romanticón? Falou de Márquez. ¿”El amor en los tiempos del cólera” é tamén un delirio romanticón? ¿Como pode ser verosímil que el, o protagonista de Márquez, espere por ela tantos anos despois? A literatura galega ten exéxetas e hermeneutas de altura ínfima, como o redactor ese de Lugo que, por certo, envioume a crítica de Pawley por correo electrónico despois de sinalar: “Prezado Caneiro”. El, o redactor de escasa lucidez e ínfimo talento, que leva anos maltratándome e intentado humillar o meu traballo afirma “Prezado Caneiro”. Qué mundo tan hipócrita e repugnante. Eu quero aos que quero e distánciome dos que me distancio. Eu son eu, sen máis. Constrúo a miña obra en soidade, alimentándome de soidade, pelexando e chorando mil veces coa soidade. Sen grupúsculos, contubernios ou directrices.

“Prezado Caneiro”. Aaaahhh!

Grazas Kiranah, e Paulo, e os outros que están e que len Bovary. Visiten o blog de Pawley e lean os comentarios. Parece que todos procuran o seu lugar, marcando territorio. Parece que están de caza e que eu son a peza a cazar, ai!!! Cando fala Pawley de Caneiro, igual que lle sucede ao lugués redactor de ínfimo talento, sobe a súa audiencia. Eu sigo a escribir. Eu sigo procurando a miña arte no medio da arte… porque creo no que fago, e creo que paga a pena facelo. ¿Que vale a arte?, pregúntome. ¿Que vale? Nada. Madame Bovary tampouco ten quen lle escriba. Todos escriben do seu autor e dos seus puntos de vista. Cranios privilexiados, Galicia doce mágoa das Españas!!!>

Puaggg!

Adxunto enderezo e IP dun comentario que recibo.

<jenofaf@hotmail.com | IP: 79.152.133.71

Abre os ollos. Observa, deixa de proxectar.
Gozaches dun prestixio inmerecido que te fixo moito mal.
Imos ver, que fala ben de ti, dende Amote?
a túa novela sepulcro.

Pasaste moito, o teu coa Voz, é demasiado claro, pornográfico. Tomas a xente por tonta, e o tonto es ti, non te enteras de que na literatura galega estás xa demais!>

 

De min e da miña obra, dende Ámote, segue a falar moita xente intelixente, sensata, culta ou menos culta, que gusta ou non gusta dos meus modos de escribir, respectuosa… e tamén fala algún mentecato como vostede. Non me lea. Non escriba no meu blog. Estou canso da memez anónima, cutre e necia. Puagggg!!!

Viveiro

Estivemos en Viveiro. O abrazo necesario dos amigos, que perduran, como todo o importante. Un dos personaxes de Bovary chámase Marquitos Acebedo Vivero. Con quien tanto quiero…

Fala Marquitos. Capítulo 8. Segunda parte.

 

<–Bebo para deixar de escribir.

Ao final todo na súa vida estaba resumido na escritura: os amores que tivera, a responsabilidade de pai, a ruptura matrimonial, a covardía de non se abrazar para sempre a Esther. Precisaba toda a súa vida para sentirse escritor: os amores, a responsabilidade, a ruptura, a covardía. O alcohol. E por fin descubrira tal certeza. Vivira en función da escritura. Ou da literatura. Porque el sabía o que era a literatura. Iso que facía dano, que o resgaba, que revelaba tantas e tantas verdades nun mundo onde as verdades son pisadas. Un mundo que vitorea a mentecatez, a banalidade, que aplaude aos mediocres. Un mundo que confunde arte e diversión. Literatura e diversión. Xenio e diversión. Talento e diversión. Escritores e diversión. Novelas e diversión e entretemento e a nai que pariu a todos os imbéciles que pensan que a literatura é iso e nada máis que iso, imbéciles –pensaba a berros… de silencio–, parvos, asasinos, no voso nome morreu ela. Por vós. As vosas metralletas de popularidade, de éxito, de mentecatería. Diversión e entretemento. ¿Que saberedes vós? Vós, asasinos. Canallas.

–Bebo para deixar de escribir.>

Pobre Marquitos. Chora…

Pobre…

Barcos

Primeira parte. Capítulo 7.

Continuamos no ronsel de Neruda. Polas nubes, por este agosto raro pintado de melancolía, por todo o que falta, polas risas que quedan por rir e as copas que restan por brindar, por Bovary, camiñando, camiñando… como un barco que corre a ningures. A veces van mis besos en esos barcos graves…

<Seguiu mirando a rúa, absorta entre as nubes que tamén decoraban coa súa palidez un novo día de abril. Non se movía. Estupefacta. Non se movía mentres unha voz recitaba tras ela a estrofa completa de Neruda.

 

–Aquí te amo y en vano te oculta el horizonte.

Te estoy amando aún entre estas frías cosas.

A veces van mis besos en esos barcos graves,

Que corren por el mar hacia donde no llegan.

 

Talvez era un soño. Por iso tardou algúns segundos en dar a volta para comprobar quen era o seu contertulio, ¿un fantasma? Non, Hermelinda, non, os fantasmas non existen, parva, que van existir. Ía xirar cando se pousaron unhas mans sobre os seus ombros. E a mesma descoñecida voz, máis cálida aínda, remataba con Neruda e o seu poema dezaoito, o máis fermoso, un dos poucos que Hermelinda aprendera de memoria, ámote aquí, aquí, y en vano te oculta el horizonte>

Neruda

Nas miñas novelas non aparecen a miúdo personaxes reais/históricos, só en escasas ocasión. E nunca, ou iso creo, ningún deles tivo tanto protagonismo como Pablo Neruda en Bovary.

Quería, fundamentalmente, que o asunto soase verosímil. O amor entre o poeta e a Madame non podía resulta impostado. Din algúns lectores que o episodio cos “nacionales” no salón do Gatopardo é intenso, divertido. É, tamén, irónico. A ironía é un modo de humorismo que nos distancia do humor espeso.

Neruda ocupa un lugar moi importante na miña vida e imaxino que ocupa ese lugar na vida de moitos escritores. A min tráeme adolescencias e cigarros compartidos, soños, confieso que he vivido e Residencia en la tierra. Espero que non estea molesto por situalo entre dous amores na miña Bovary. Espero que el, que case todo o perdoou, saiba perdoar tamén a este diletante.

Volver

De novo en Verín. Onte, na Coruña, grande satisfacción. Moitos lectores, público. Quixen facer algo divertido. A xente riu. Emocionouse, tamén (iso creo). Estaba a Saleta e eu sentín que o Manuel andaba por alí. O día anterior falei con Miguel Anxo Fernán-Vello, con quen tantos libros (e afecto) me unen. Freixanes con ese aire de “despistado” que arrastra baixo as plumas brancas do seu branquísimo cabelo. E Xosé Ballesteros, de Kalandraka, de quen teño a memoria e a estima certa. A industria editorial galega está plena de xentes ilusionadas, profesionais e, sobre todo, persoas de corazón limpo e xeneroso.

Xulio, de Galaxia, díxome que estaba todo o asunto corteinglés arranxado. Na casa, a editorial, están todos contentos coa marcha da novela. Eu estou moi agradecido aos lectores, gustaríame que ningún quedase decepcionado despois de ler Bovary.

Talvez lle sobren cen páxinas. Talvez máis. Non o sei. É tan difícil para un escritor saber cal é a medida xusta. É tan difícil quitarlle voz a quen pensas que ten voz aínda.

Lectores, libreiros, editores, Galaxia… todos nesta madrugada veñen aos meus ollos, ou á boca do meu ventre. E só quero abrazalos.

A Coruña

Mañá bailamos con Bovary na Coruña, ás 20 h. A novela vai ben. Os lectores andan con ela e un séntese moi satisfeito. Hai cousas que me doen. Por exemplo, non entendo por que a novela non está no Corte Inglés da Coruña, como dicía unha lectora neste blog e como eu mesmo comprobei esta semana.

É un olvido doloroso, certamente.

Pero iso, igual que o prezo, tampouco debe impedir o correr da novela. Eu lembro a miña historia. Cando había un libro que me fascinaba, que quería ter comigo, procuraba a súa pista por todas partes. Facíao hai trinta anos. Agora tamén o fago.

Cando un libro paga a pena os lectores andan tras el. Non importa o prezo, a aparencia pública do mesmo. Se vale, corre.

Esta tarde, batendo o vento mareiro nas areas do Orzán, penso en todos os libros que amei e amo. Gustaríame que Bovary tivese lectores que a amasen. A ela, tan linda… como eu amei.